LURRA ETA EGUZKIKO ENERGIA


1) Eguzkiaren energiaren kausa:
izarretako erreakzio nuklearrak --> hidrogeno atomoak fusionatzean helio atomoa eta energia -> espektru elektromagnetikoa
eguzki energiaren jatorria






2) Atmosferaren papera iristen den energiarekin.
a) Babes-funtzioa:
Eguzki izpi kaltegarrieei ez die Lurraren gainazalera iristen uzten. Babes-funtzio honetan, OZONO gasa oso garrantzi handiko protagonista dugu. (ozono gasak ostzen du ozonosfera geruza)
ozono geruza.JPG
animazioa ikusi
Atmosferaren funtzioak: babes-funtzioa.

b) Erregulatzaile termikoa:
Lurraren gainazalera iristen den energiaren gehiengoa, Eguzki-tik dator, eta oso zati txiki bat, barneko bero-fluxutik. Espazioa, oso hotza dago (3ºK, batazbeste) , beraz, Lurrera iristen den energiak, planetaren gainazala berotzen du, baina berehala, bero honek ihes egiten du espaziora.

--> Sarrera eta energia irteerak atmosferan: Energia sarrerak Atmosferan(Animazioari eragin)
ikusten duzunez eguzgitik datorren energiaren zati handi bat isladatzen da atmosferan eta lurrazaleraino iritsitakoaren zati bat ere. Atmosferari esker bero energia ez da erraz galtzen espaziorantz, zati handi bat, harrapatuta geratzen da atmosferako gas batzuk zurgatzen dutelako. ( negutegi-eragina duten gasak) -> negutegi-efektua
Modu honetan Lurrazaleko batazbesteko tenperatura 15ºC-koa da eta bizia posiblea da ura egoera likidoan dagoelako. Gure planetan atmosfera-rik ez balego, gainazaleko tenperatura -18ºC-ra bitartekoa izango litzakete.

3) eguzkiaren energiaren banaketa desberdina

Eguzki izpiek atmosfera berotzen dute, baina iritsitako energia kantitatea ez da berdina. => bi faktore menpe dago : distantzia eta angelua. Zona ekuatorialeetan energia gehiago iristen da eta poloetan energia gutxiago iristen da. Beraz ez dago energia banaketa homogeneoa.

energ banak.gif
Energia banaketa desberdina denez Lurraren zonalde desberdinen artean energia fluxuak sortzen dira ( bero fluxuak ). Honi esker4) Energia banaketa desberdinaren ondorioak: atmosferan eta hidrosferan
dinamika atmosferikoa eta dinamika hidrosferikoa sortzen dira.

5) DINAMIKA ATMOSFERIKOA :

5.1. Eskala handiko zirkulazio atmosferikoa


A) zirkulazio atmosferiko globala
Lehenengo ondorioa da zirkulazio atmosferikoa . Ekuatore aldean energia gehiago izanik poloetara bero- fluxu bat sortzen da, beroa energia asko dagoen zonaldetik energia gutxiago duten zonaldeetara doa eta. Lurrarekin kontaktuan dauden aire masak ekuatorean berotu egiten dira eta gorantz jotzen dute, poloetara mugitzean hozten dira eta berriro jeisten dira hoztean. Modu honetan sortuko lirateke 2 zirkulazio-ganbara, hemisferio bakoitzean bat , non ekuadorean igoko lirateke aire masa beroak , poloetarantz desplazatuko lirateke zonalde horretan hoztu eta gero berriro ekuadorerantz joko lukete. Ikusi irudia eta ikusi animazioa -->Haize-ganbara orokorrak
bideoa ikusi -> atmosferaren dinamika

atmos3.jpg
atmos3.jpg



Baina Lurra planetaren errotazio mugimendua dela eta zirkulazio atmosferikoa ez da hain sinple eta hemisferio bakoitzean sortzen dira 3 zirkulazio-ganbara. .

zirkulazio-ganbarak
Winds2.jpg
external image Atmosfera%20corriente%20en%20chorro%202.jpg?height=160&width=400


hadley_cell.gif

Lurra planetaren haize nagusiak
Zirkulazio-ganbara horien ondorioz atmosferaren beheko zonaldetan sortzen dira haize desberdinak
ipar hemisferioan eta hego hemisferioan.Haize hauek norantza desberdinak dituzte latitudearen arabera

celulas-hadley-2.jpg
Haize nagusiek Coriolisis efektua dela eta hartzen duten norantzak Lurrean

vientos-max.gif

animazioa ikusi -> zirkulazio globala (haize nagusiak )

Coriolis efektua
coriolis.gif

B) Presio atmosferiko desberdintasunagatik sorturiko haizeak
Aire masak berotzean igotzen dira eta orduan behean presio gutxiko zonaldea
sortzen da -> depresioa
Aire masa beroak atmosferaren goiko aldean hoztu egiten denean
jeisten da eta orduan presio handiko zonaldea sortzen da. -> antizikloia
Azaleran presio handiko zonaldetik presio gutxiko zonaldera mugitzen da airea
haizea sortuz.

antizikloa-depresioa.jpg
4. JARDUERA -> Antizikloien eta borrasken animazioa ikusi
ISIBRI~1.GIF


5.2. Zirkulazio atmosferikoa eskala txikian

Eskualdeko haizeak ( gorantzko haize lasterrak, itsas kirriak , haraneko kirriak, Inbertsio termikoa
gorantzko haize laster termikoak
thermal.gif
kirriak (egunez eta gauez)

breezwe.jpg


haraneko kirria egunez eta gauez

Module7-027.png
nbertsio termikoa

informazio osagarria

iNBERTSIO TERMIKOA.png




6.- Hidrosferaren papera: erregulatzaile termikoa

Zona ekuatorialetan eguzkiko energia zurgatzen da eta zona hotzagoetara garraiatzen da, hau da bero-banaketa planetarioa egiten du.
Zonalde polarretan ura hotza dagoenez, zera dentsoa denez hondotik zirkulatzen da eta zonalde ekuatorialetan ura arinagoa denez gainazaleko zirkulazioa ematen da. Planetaren Zirkulazio orokorra. animazio honetan ikus daiteke: Lerro urdinak, zirkulazioa (ur dentsoa, astuna eta hotza ) adierazten du; lerro gorriak gainazaleko zirkulazioa, ur epela eta dentsitate gutxiagokoa).


external image conv_ann.gif
external image conv_ann.gif











adibide bezala hemen duzu itsaslaster baten eragina Europako kliman --> corriente_golf.jpg
Gulf Stream izeneko itsaslasterra da eragilea.



itsaslasterrak -> bideoa


7 Eguzki energiaren arriskuak
a) Izpi ultramoreak Lurrazalera iristea ( Ozono geruzaren mehetzea)

ozono_geruza_mehetzea.png
ozone.gif
ikusi animazioa
ozono geruza
OZONO GERUZA ZULOA
OZONO GERUZAREN APURKETA



b) negutegi efektua areagotzea ( negutegi gasen igorketa dela eta klima aldaketa )
berotegi_efektua.jpg
Negutegi efektua
Negutegi efektua : (ingeleraz).
berotegi efektua eta ondorioak--> animazioa ikusi





ARIKETAK ETA JARDUERAK

ariketa 01 Eguzkiaren energia Lurrean
ariketa 02 Presio atmosferikoa
ariketa 03 Nola osatzen diren hodeiak
ariketa 04 Fenomeno metereologikoa
ariketa 05 Depresioak eta antizikloiak
ariketa 07 Mapa metereologikoa
ariketa 08 Prezipitazioak




JARDUERAK

1. jarduera: Urrea, piratak eta haize nagusiak
2. jarduera : Saharako haizea
3. jarduera : zirkulazio termohalinoa
4. jarduera : Ozono geruzaren apurketa
5. jarduera : Negutegi efektua
6. jarduera : galdetegiak

galdetegiak


1. galdetegia --> klima aldaketa
kutsadura

kutsadura bideoa

Negutegi efektua : areagotzearen kausak
negutegi efektua: historikoa

negutegi gasen kontzentrazioak eta tenperatura igoera --> green house colorado eta gero run now sakatu
The Greenhouse Effect
Click to Run